Hendryškowy keŕ

Z Wikipedije
Źi na bok: Nawigacija, Pytaś
Hendryškowy keŕ
Stachelbeeren.jpg
Hendryškowy keŕ (Ribes urva-crispa)
systematika
Domena Eukaryoty
Swět Rostlinstwo
  Eudikotyledony
Jadrowe eudikotyledony
pórěd: (Saxifragales)
swójźba: Hendryškowe rostliny (Grossulariaceae)
rod: Janowy krick[1] (Ribes)
družyna: Hendryškowy keŕ[2]
wědomnostne mě
Ribes uva-crispa
L.
Wobźěłaś
p  d  w
Information icon.svg

Hendryškowy keŕ[2] (Ribes uva-crispa, syn. Ribes grossularia) jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow. Dalše serbske mě jo bubańkowy keŕ[2]. Jogo jagoda jo hendryška[3][4] abo bubańka[5][4].

Ilustracija
Cerwjene płody
Kwiśecy gałuz źiweje formy

Wopis[wobźěłaś]

Hendryškowy keŕ jo w lěśu zeleny, rowny kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 0,6 až do 1,5 m. Rostlina njaso mócne, w tśich rědach stojece, až do 1 cm dłujke śernje. Wurostki su gusto kósmate.

Łopjena[wobźěłaś]

Měnjate łopjena su tśilapate až pěślapate, meškowje kósmate, njasu tupe zubki a dośěgnu šyrokosć wót 1 až do 6 cm. Wóni su na dolnem boku měko kósmate a stoje zwětšego w rozporach dłujkich śernjow, cesto w małkich promjenjach. Jich wobcerba jo kulojta a baza jo wutšobojta.

Kwiśonki[wobźěłaś]

Kwiśo wót apryla až do maja. Kwiśonki su pśewažnje dwójorodnikojske, wótergi jadnorodnikojske a stoje pó jadnom až pó tśich w łopjenowych rozporach a dośěgnu wjelikosć wót 0,5 až do 1,5 cm. Běłe kronowe łopjeńka su njenaglědne. Keluškowe łopjeńka su cerwjenojte abo zelenojte a gusto kósmate a dwójce až tšoji tak dłujke kaž kronowe łopjeńka.

Płody[wobźěłaś]

Wisece jagody su zelene, žołtozelene abo cerwjenojte, dłujkojte až kulowate, gładke abo kósmate a dośěgnu dłujkosć wót 1 až do 2 cm. Wóni njasu prědku zbytk kelucha a měke šćeśiny. Wóni wót julija dozdrjaju.

Stojnišćo[wobźěłaś]

Rosćo w ługowych lěsach, w krickach na lěsnych kšomach, na kamjentnych kupach, we žłobišćowych a górskich lěsach. Ma lubjej wutkate, cesto kalkate a kamjentne zemje.

Rozšyrjenje[wobźěłaś]

Rostlina je w pśisamem cełej Europje, w pódpołnocnej Africe a wót Prědneje Azije až do dłujkozajtšneje Chinskeje rozšyrjona, pśi comž w pódpołdnju Europy w górach we wusokosćach až do něźi 1400 m wustupujo a w pódpołnocnej Skandinawiskej felujo.

Wužywanje[wobźěłaś]

Rostlina wót 16. lětstotka se ako jagodowy sad kultiwěrujo. Něźi 1000 sortow ma pśisamem samske wětše płody, pśi comž někotare sorty su pśez skśicenje ameriskich sortow nastali. Jagody wopśimjeju wjele witamina C, mineralne maśizny a płodowe kisaliny.

Kulturowe sorty[wobźěłaś]

Kulturowe sorty su pśez skśicenje rozdźělnych ameriskich Ribes-družynow nastawali, pśi comž toś te sorty se wótergi pód swójskim wědomnostnym mjenim R. grossularia wóźe.

  • 'Careless': Jo šyroko rosćecy kerk. Wón njaso małko śernjow. Jogo žołte płody su dłujkojte a miłe.
  • 'Invicta': Jogo wjelike, žołte płody su jěsno zdrjałe.
  • 'Leveller': Kerk jo mócna sorta. Jogo płody su słodne.
  • 'Whinham's Industry': Jo pómału rosćecy kerk. Jogo kulojte, žołte płody su słodne a njasu wioletcerwjene šćeśiny.

Nožki[wobźěłaś]

  1. W internetowem słowniku: Johannisbeerstrauch
  2. 2,0 2,1 2,2 W internetowem słowniku: Stachelbeerstrauch
  3. Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 157
  4. 4,0 4,1 W internetowem słowniku: Stachelbeere
  5. Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 83

Žrědła[wobźěłaś]

Eksterne wótkaze[wobźěłaś]

Commons

Hendryškowy keŕ. W: FloraWeb.de. (nim.)