K wobsahej skočić

Hendryškowy keŕ

Z Wikipedije
(pósrědnjone z boka „Hendryška”)
Hendryškowy keŕ
Hendryškowy keŕ (Ribes urva-crispa)
systematika
Domena Eukaryoty
Swět Rostlinstwo
  Eudikotyledony
Jadrowe eudikotyledony
pórěd: (Saxifragales)
swójźba: Hendryškowe rostliny (Grossulariaceae)
rod: Janowy krick[1] (Ribes)
družyna: Hendryškowy keŕ[2]
wědomnostne mě
Ribes uva-crispa
L.
Wobźěłaś
p  d  w

Hendryškowy keŕ[2] (Ribes uva-crispa, syn. Ribes grossularia) jo kerk ze swójźby hendryškowych rostlinow. Dalše serbske mě jo bubańkowy keŕ[2]. Jogo jagoda jo hendryška[3][4] abo bubańka[5][4].

Ilustracija
Cerwjene płody
Kwiśeca gałuz źiweje formy

Hendryškowy keŕ jo w lěśu zeleny, rowny kerk, kótaryž dośěgnjo wusokosć wót 0,6 až do 1,5 m. Rostlina njaso mócne, w tśich rědach stojece, až do 1 cm dłujke śernje. Wurostki su gusto kósmate.

Měnjate łopjena su tśilapate až pěślapate, meškowje kósmate, njasu tupe zubki a dośěgnu šyrokosć wót 1 až do 6 cm. Wóni su na dolnem boku měko kósmate a stoje zwětšego w rozporach dłujkich śernjow, cesto w małkich promjenjach. Jich wobcerba jo kulojta a baza jo wutšobojta.

Kwiśo wót apryla až do maja. Kwiśonki su pśewažnje dwójorodnikojske, wótergi jadnorodnikojske a stoje pó jadnom až pó tśich w łopjenowych rozporach a dośěgnu wjelikosć wót 0,5 až do 1,5 cm. Běłe kronowe łopjeńka su njenaglědne. Keluškowe łopjeńka su cerwjenojte abo zelenojte a gusto kósmate a dwójce až tšoji tak dłujke kaž kronowe łopjeńka.

Wisece jagody su zelene, žołtozelene abo cerwjenojte, dłujkojte až kulowate, gładke abo kósmate a dośěgnu dłujkosć wót 1 až do 2 cm. Wóni njasu prědku zbytk kelucha a měke šćeśiny. Wóni wót julija dozdrjaju.

Rosćo w ługowych lěsach, w krickach na lěsnych kšomach, na kamjentnych kupach, we žłobišćowych a górskich lěsach. Ma lubjej wutkate, cesto kalkate a kamjentne zemje.

Rostlina jo w pśisamem cełej Europje, w pódpołnocnej Africe a wót Prědneje Azije až do dłujkozajtšneje Chinskeje rozšyrjona, pśi comž na pódpołdnju Europy w górach we wusokosćach až do něźi 1400 m wustupujo a w pódpołnocnej Skandinawiskej felujo.

Rostlina wót 16. lětstotka se ako jagodowy sad kultiwěrujo. Něźi 1000 sortow ma pśisamem samske wětše płody, pśi comž někotare sorty su pśez skśicenje ameriskich sortow nastali. Jagody wopśimjeju wjele witamina C, mineralne maśizny a płodowe kisaliny.

Kulturowe sorty su pśez skśicenje rozdźělnych ameriskich Ribes-družynow nastawali, pśi comž toś te sorty se wótergi pód swójskim wědomnostnym mjenim R. grossularia wóźe.

  • 'Careless': Jo šyroko rosćecy kerk. Wón njaso małko śernjow. Jogo žołte płody su dłujkojte a miłe.
  • 'Invicta': Jogo wjelike, žołte płody su jěsno zdrjałe.
  • 'Leveller': Kerk jo mócna sorta. Jogo płody su słodne.
  • 'Whinham's Industry': Jo pómału rosćecy kerk. Jogo kulojte, žołte płody su słodne a njasu wioletcerwjene šćeśiny.
  1. W internetowem słowniku: Johannisbeerstrauch
  2. 2,0 2,1 2,2 W internetowem słowniku: Stachelbeerstrauch
  3. Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 157
  4. 4,0 4,1 W internetowem słowniku: Stachelbeere
  5. Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 83
Commons
Commons

Hendryškowy keŕ. W: FloraWeb.de. (nim.)