Pólska
| geografiske połoženje: | |
| wuzwólone gronko: - | |
| zakładne daty: | |
| mě swójske | Rzeczpospolita Polska |
| stolica | Waršawa |
| płoń | 312 679 |
| wobydlarstwo | 38 502 396 (30.06.2013) |
| gustosć zasedlenja | 123 |
| głowny reprezentant stata: | prezident Andrzej Duda (2015) |
| šef kněžarstwa: | premierminister Mateusz Morawiecki |
| pjenjeze: | złoty |
| oficielna rěc: | pólska |
| narodna hymna: | Mazurek Dąbrowskiego |
| casowa cona: | UTC+1 |
| znamje za wósobowe awta: | PL |
| internetowa domena: | .pl |
| telefonowe pśedwólenje: | +48 |
| kórta: | |
Pólska jo kraj w srjejźnej Europje. Oficielna rěc w Pólskej jo pólšćina.
Wopśimjeśe
Geografija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pólska granicujo z Nimskeju na pódwjacorje, Českeju a Słowakskeju na pódpołdnju, z Ukrainu na krotkem zajtšu, z Běłoruskeju na dłujkem zajtšu, z Rusojskeju (Kaliningradski wobcerk), Litawskeju a Baltiskim mórjom na pódpołnocu. Nejwuše městno jo góra Rysy w górach Tatry (2499 m nad normalneju nulu), a nejniše Żuławy Wiślane (1,8 m pód normalneju nulu).
Města[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Nejwětše města su (30. junija 2014):
- Waršawa - 1 729 119 wobydlarjow
- Łódź - 708 554 wobydlarjow
- Krakow - 759 800 wobydlarjow
- Wrocław - 633 105 wobydlarjow
- Poznań - 546 829 wobydlarjow
- Gdańsk - 461 935 wobydlarjow
- Szczecin - 408 105 wobydlarjow
- Bydgoszcz - 358 614 wobydlarjow
- Lublin - 343 144 wobydlarjow
- Katowice - 303 314 wobydlarjow
- Białystok - 295 401 wobydlarjow
- Gdynia - 247 792 wobydlarjow
- Częstochowa - 231 527 wobydlarjow
- Radom - 217 834 wobydlarjow
- Sosnowiec - 210 249 wobydlarjow
- Toruń - 203 148 wobydlarjow
Rozrědowanje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Pólska źěli se na wójwodstwa, kótarež źěle se na powiaty (wokrejsy), kótarež źěle se na gmejny. Wójwodstwem kněže se wojewoda a krajny sejm. Wót 1999 jo w Pólskej 16 wójwodstwow.
| Pólske mě | Głowne město |
|---|---|
| dolnośląskie | Wrocław |
| kujawsko-pomorskie | Bydgoszcz/Toruń |
| lubelskie | Lublin |
| lubuskie | Gorzów Wielkopolski/Zielona Góra |
| łódzkie | Łódź |
| małopolskie | Krakow |
| mazowieckie | Waršawa |
| opolskie | Opole |
| podkarpackie | Rzeszów |
| podlaskie | Białystok |
| pomorskie | Gdańsk |
| śląskie | Katowice |
| świętokrzyskie | Kielce |
| warmińsko-mazurskie | Olsztyn |
| wielkopolskie | Poznań |
| zachodniopomorskie | Szczecin |
Wót 1975 do 1998 jo w Pólskej było 49 wójwodstwow. To jo teke telefoniske cony byli, dla togo něnto su w Pólskej 49 telefoniske cony.
Politika[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Prezident Pólskej jo był Lech Kaczyński (Prawo i Sprawiedliwość), ministarski prezident jo Donald Tusk (Platforma Obywatelska). 10. apryla 2010 jo prezident zemrěł we lětadłowej katastrofje w Smoleńsku. Wót togo casa sejmowy maršal Bronisław Komorowski komisariski jo w amśe.
W źinsajšnem parlamenśe su strony: Platforma Obywatelska, Prawo i Sprawiedliwość, Sojusz Lewicy Demokratycznej, Polskie Stronnictwo Ludowe, PJN. Koaliciju twórtej Platforma Obywatelska a Polskie Stronnictwo Ludowe.
Stawizny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Zachopjeńk Pólskej jo z kněžarstwom Mieszka I. był. W lěśe 966 jo dupjenje Pólskej było. Prědny kral Pólskej jo był w 1025 Bolesław Chrobry. Wón jo zebrał Łužycu wót Nimskej w lěśe 1002, kótaraž wóstała pśi Pólskej do lěta 1031.
Wót 1385 jo Pólska z Litawskej uniju stwóriła. Unija ta jo teke "Rzeczpospolita Obojga Narodów" ("Republika Dweju Narodowu") pomjenjowana była.
Aristokratija w Pólskej (szlachta) w běgu casa jo wjele pšaw dostała. Wót XV lětstotka jo źěłał w Pólskej parlament (Sejm). Wót lěta 1573 wše krale Pólskej su byli wuběrane wót aristokratiji, njejo źěłał princip slěda trona w dynastiji. Njejo było móžne aristokrata bźez wusuda suda popajźiś.
W 1697-1706 a 1709-1763 Pólska a Sakska twóriły uniju. W lěśe 1795 jo Pólska pśestała eksistěrowaś a zemje Pólskej su Pšuska, Rusojska a Awstriska wzeli. Pólska jo njewótwisnosć slědk dostała pó prědnej swětowej wójnje.
W cas drugeje swětoweje wójny jo Pólska 5.600.00 luźi (16% populaciji z 1939) zgubiła.
W lětach 1945-1989 Pólska běšo komunistiska Pólska Republika Ludowa (pól. Polska Rzeczpospolita Ludowa, PRL). Wót 1999 jo Pólska w NATO. Wót 1. maja 2004 jo Pólska w Europskej uniji.
Galerija[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]
Awstriska | Belgiska | Bulgarska | Cypern | Česka | Chorwatska | Dańska | Estniska | Finska | Francojska | Grichiska | Hungorska | Irska | Italska | Letiska | Litawska | Luxemburgska | Malta | Nimska | Nižozemska | Pólska | Portugalska | Rumuńska | Słowakska | Słowjeńska | Špańska | Šwedska | Wjelika Britaniska
Kandidaty: Makedońska | Turkojska