Rypotka

Z Wikipedije
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Rypotka
Sparganium erectum microcarpum – väikeseviljane jõgitakjas Keilas.jpg
Rypotka (Sparganium erectum)
systematika
Domena Eukaryoty
Swět Rostlinstwo
  Monokotyledony
  Commelinidy
pórěd: (Poales)
swójźba: Rogožowe rostliny
(Typhaceae)
rod: (Sparganium)
družyna: Rypotka[1][2]
wědomnostne mě
Sparganium erectum
L. emend Rchb.
Wobźěłaś
p  d  w
Information icon.svg

Rypotka[1][2] (Sparganium erectum, syn.: Sparganium polyedrum (Asch. & Graebn.) Juz., Sp. ramosum Huds., Sp. ramosum subsp. polyedrum Asch. & Graebn.) jo rostlina ze swójźby rogožowych rostlinow (Typhaceae)[3]. Rostlina jo we wjele žrědłach swójskej swójźbje (Sparganiaceae) pśirědowana.

Někotare kwiśonkowe stołki
Wogonki rypotki

Wopis[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Rypotka jo trajne zele, kótarež dośěgnjo wusokosć wót 2 m. Kijaški su gałuzate.

Łopjena[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Dwójocerowe łopjena su śamnozelene, tśigranjate, zrownane, w dolnem źělu 3-róžkate, maju formu mjaca a dośěgnu šyrokosć wót 3 (5) až do 15 mm. Wogonki su roznogaśowane a gałuzata.

Kwiśonki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Rostlina kwiśo wót junija až do awgusta. Muske a žeńske kwiśonki stoje we wšakich kulojtych kwiśonkowych stołkach (kisć) na jadnej rostlinje. Muske kwiśonki stoje na górnych kijaškowych roznogaśowanjach a maju tśi stameny. Žeńske kwiśonki stoje na dolnych kijaškowych roznogałuśowanjach a maju wusegujucu pěstu. Kwiśonki maju spjerchlinate perigonske łopjena.

Płody[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Płody dośěgnu dłujkosć wót 7 až do 11 mm, su cypkate, ze šyrokim, połnym, górnym źělom. Zdrjałe płody mógu až do 12 mjasecow we wóźe plěwaś.

Stojnišćo[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Wóna rosćo w stojecych a pómału běžecych wódach z maksimalnej dłymokosć wót 0,5 m, groblach a bagnach. Wutrajo mócne zanjerěšenje wódow.

Rozšyrjenje[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Rypotka jo w pśisamem cełej Europje z wuwześim někotarych kupow, Aziji (až do Sibirskeje) a pódpołnocnej Americe rozšyrjona.

Póddružyny[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Družyna ma slědujuce póddružyny, kótarež se z wuwześim prědneje w starych žrědłach hyšći ako swójske družyny wjedu.

  • (Sparganium erectum L. subsp. erectum)
  • Drobnopłodata rypotka (Sparganium erectum subsp. microcarpum (Neuman) Domin, Preslia 13-15: 53 (1935)) maju płody z cybulojtym, górnym źělom.
  • Njewiźona rypotka (Sparganium erectum subsp. neglectum (Beeby) Schinz & Thell., Fl. Schweiz, ed. 3, 2: 14 (1914)) maju płody, kótarež wobcerba jo wrjeśenojta.
  • Sparganium erectum subsp. stoloniferum (Buch.-Ham. ex Graebn.) H.Hara, J. Jap. Bot. 51: 228 (1976)
  • Jajkopłodata rypotka (Sparganium erectum nothosubsp. oocarpum (Èelak.) Domin, Preslia 13-15: 53 (1935)) maju owalne až do kulojte płody.

Nožki[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

  1. 1,0 1,1 Starosta: Dolnoserbsko-nimski słownik, Niedersorbisch-deutsches Wörterbuch, Bautzen 1999, ISBN 3-7420-1096-4, bok 432
  2. 2,0 2,1 Petrick, W. et al.: Flora des Spreewaldes. Natur und Text, Rangsdorf 2011, ISBN 978-3-942062-00-8., na boku 351, pód wědomnostnem mjenju Sparganium erectum, nimski Ästiger Igelkolben
  3. Angiosperm Phylogeny Group: An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG III W: Botanical Journal of the Linnean Society, 161:2, 2009, S. 105-121

Žrědło[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Eksterne wótkaze[wobźěłaś | žrědłowy tekst wobźěłaś]

Commons