Dolnoserbšćina

Z Wikipedije

Dolnoserbska rěc, Dolnoserbšćina
kraje	Nimska
zwězkowy kraj	Bramborska
region	Dolna Łužyca
rěcnicy	14 000
klasifikacija	Indoeuropske rěcy Słowjańske rěcy Pódwjacornosłowjańske rěcy Serbskej rěcy Dolnoserbšćina
pismiki	łatyński alfabet
oficielny status
oficielna rěc	Dolna Łužyca (Bramborska/Nimska)
rěcne kody
ISO 639-2:	dsb
ISO 639-3 (SIL):	dsb
pok.·disk.·wobź.

Dolnoserbska rěc, dolnoserbšćina (nim. Niedersorbisch (a teke Wendisch), pól. dolnołużycki, čes. dolnolužická srbština) jo rěc Serbow w Dolnej Łužycy.

[wobźěłaś] Rěcne charakteristika

Dolnoserbšćina jo pódwjacornosłowjańska rěc a pokazujo wšykne za toś te rěcy charakteristiske znamjenja, na pś. zdźaržanje kupki *kv, *gv (kwět, gwězda, pśirownaj ruski: cvět, zvezda) a metatezu likwidow z wobchowanim slěznego wokala /ɔ/, na pś. (prasł., gs., ds.): gordъ > hród, grod (w rusojskej rěcy полногласие: gorod, w českej rěcy prězny wokal: hrad)

Wósebne wuwiśa dolnoserbskeje rěcy (mjazy drugimi rěcami) su eksemplarnje:

- we wokalnem systemje

• wuwiśe pśizukowanego *ę na ě (rěd, měso, pěś, pśirownaj starocerkwinosł. rędъ, męso, pętь)
• wuwiśe pśizukowanego *ь na 'e (pózdźej zdźěla, na rozdźěl ku górnoserbšćinje, dalej na 'a), na pśikład (starocerkwinosł., gs., ds.): vьsь, wjes, wjas
• změna 'e > 'a pśed twardymi konsonantami, teke pśed depalatalizěrowanymi sycawkami, n. pś. (starocerkwinosł., gs., ds.): jedinъ > jeden, jaden; vьsь > wjes, wjas; desętь > dźesać, źaseś. Toś ta tendenca dajo se teke pśi wupóžyconych słowach ako bjatowaś registrěrowaś.
• změna e > o wósebnje we werbalnych kóńcowkach (pišom, pišoš, pišo)
• změna pśizukowanego o pó labialach a welarach na alofon ó (ze swójimi dialektalnymi wariantami), jolic až njeslědujo welar resp. labial

- w konsonantiskem systemje

• zdźaržanje g (góra, glědaś)
• zdźaržanje palatalnosći ń we wuzuku: kóń, broń
• zdźaržanje palatalnosći ŕ we wuzuku: keŕ, pśedawaŕ
• wuwiśe *ť, *ď > ć, dź > ś, ź (pó sycawkach ć, dź, pśir. śerpjeś, ale sćerpny, źaržaś, ale zdźaržaś)
• wuwiśe *pŕ, *kŕ, *tŕ > pś, kś, tś, na pśikład (starocerkwinosł., gs., ds.): pri > při, pśi; krivъ > křiwy, kśiwy; tri > tři, tśi
• wuwiśe *kr, *pr > kš, pš, na pśikład (starocerkwinosł., gs., ds.): krъvь > krej, kšej; pravъ > prawy, pšawy
• zjadnorjenje *str > tš, ale zdźaržanje *stŕ, na pśikład (starocerkwinosł., gs., ds.): sestra > sotra, sotša; ale strěliti > třělić, stśěliś
• depalatalizacija ž, š, na pśikład (starocerkwinosł., gs., ds.): živъ > žiwy, žywy; širokъ > šěroki, šyroki
• depalatalizacija č a změna č > c, na pśikład (starocerkwinosł., gs., ds.): časъ > čas, cas; ? > čert, cart

[wobźěłaś] Dolnoserbski alfabet

Dolnoserbski alfabet
a	b	c	č	ć	d	e	ě	f	g	h	ch	i	j	k	ł	l	m	n	ń	o	p	r	ŕ	s	š	ś	t	u	w	y	z	ž	ź
A	B	C	Č	-	D	E	-	F	G	H	Ch	I	J	K	Ł	L	M	N	-	O	P	R	-	S	Š	Ś	T	U	W	Y	Z	Ž	Ź

[wobźěłaś] Eksterne wótkaze

• www.dolnoserbski.de - portal wó dolnoserbskej rěcy, nimsko-dolnoserbski słownik
• BUBAK -dolnoserbski radijowy program (real audio)