Wenedyk

Z Wikipedije
Źi na bok: Nawigacija, Pytaś
Wenedyk
awtor Jan van Steenbergen
lěto 2002
znamjenja a klasifikacija
klasifikacija Indoeuropske rěcy
Romaniske rěcy
Konstruěrowane romaniske rěcy
Wenedyk
pismiki łatyński alfabet
Wobźěłaś
p  d  w
Information icon.svg

Wenedyk jo planowa słowjańsko-romaniska rěc.

Alfabet a wugronjenje[wobźěłaś]

Wenedyk wužywa samske pismiki ako Pólšćina:

A Ą B C Ć D E Ę F G H I J K L Ł M N Ń O Ó P R S Ś T U W Y Z Ź Ż

Teke, su sedym zuki pisane z dwěma pismikoma:

Ch Cz Dz Dź Dż Rz Sz

Wenedyk se rowno ako Pólšćina wugronijo. Pśizukowanje zwětšego jo na drugu slědnu złožku. Prepozicija a pronomen bu ako jadne słowo wobjadnowałej, tak jolic pronomen ma jano jadnu złožku, prepozicija se pśizukujo.

Gramatika[wobźěłaś]

Wenedyk njama artikeli, słowa ako nimske "ein" a "der", "die", "das". To jo wažna diferenca z drugimi Romaniskimi rěcami a teke z planowymi rěcami ako na pś. Esperanto a Ido. Pśicyna jo až Pólšćina a nejmjeńše druge Słowjańske rěcy njamaju toś te słowa, a rowno we wulgarnej Łatyńšćinje wóni hyšći njejsu byli.

Słowa we Wenedyku mógu wěcej formow měś. Engelske słowa maju jano mało (cat, cat's, cats; work, working, works, worked), ale we Wenedyku wjele formow eksistěrujo źož Engelšćina wužywa druge słowa, ako prepozicije abo modalne werby. We paźe nomenow, pronomenow a adjektiwow toś te formy se mjenjuju "pady". Wenedyk ma tśi pady:

  • direktny pad: wužywany za subjekt ale teke direktny objekt sady. W saźe: Miej poterz leże libier "Mój nan cyta knigły", Miej poterz "mój nan" a libier "knigły" stoj w direktnem paźe.
  • genitiw: wužywany jolic Engelšćina wužywa 's abo of, na pś.: siedź potrze "stoł nana", rzejna Anglie "kralowna Eengelskeje".
  • datiw: wužywany jolic Engelšćina wužywa (abo móžo wužywaś) to, na pś.: Da mi ił libier "Daj knigły", Da mi łu "Daj jo".

Wenedyk teke ma wokatiw (wužywany až něchten wołał). Cesto ma samsku formu ako direktny pad, ale nic pśecej: O potrze! "nano!"

Eksistěruju tśi genusy a styri deklinacije (z rozdźělnej wašnju twórjenja formow). Wóni su wjelgin pódobne ako deklinacije w Łatyńšćinje:

  • prědna deklinacija wopśimjejo wše słowa na -a, nejmjeńše tych su feminine;
  • druga deklinacija wopśimjejo zwětšego maskuline a srjejźne słowa kótarež na konsonanśe kóńce. To jo měšańca drugeje a stwórteje deklinacije we Łatyńšćinje;
  • tśeśa deklinacije wopśimjejo zwětšego feminine słowa kótarež na měkem konsonanśe kóńce;
  • stwórta deklinacija wopśimjejo słowa na -ej, což pětu deklinaciju Łatyńšćiny wótpowědujo.

Pronomeny[wobźěłaś]

Tu slědujo tabela pronomenow (słowa ako ja, ty, my, wóni, atd.) we Wenedyku:

Pronomeny
singular (jaden) plural (wěcej ako jaden)
prědna druga tśeśa prědna druga tśeśa
muž žona wěc muž žona wěc
Engelski I
me
mine
to me
thou (old), you (modern)
thee, you
thine, yours
to thee, to you
he
him
his
to him
she
her
hers
to her
it
it
its
to it
we
us
ours
to us
you
you
yours
to you
they
them
theirs
to them
Wenedyk jo
mie
miej
mi
ty
cie
ciej
ci

łu
łu
li
ła
łą
lej
lej
łu
łu
łu
li
nu
nosz
nosz
nów
wu
wosz
wosz
wów
li
łosz
łór
lew
le
łasz
łar
lew
le
le
łór
lew
Serbski ja
mnjo, mě
mnjo, mě
mnjo, mě
ty
tebje, śi
tebje, śi
tebje, śi
wón
njen, jen
njogo, jogo
njomu, jomu
wóna
nju, ju
njeje, jeje
njej, jej
wóno
njo, jo
njogo, jogo
njomu, jomu
my
nas
nas
nam
wy
was
was
wam
wóni
nich, jich
nich, jich
nim, jim
wóni
nje, je
nich, jich
nim, jim

Werby[wobźěłaś]

Werby teke maju wjele formow. Kuždy pronomen ma swójsku formu:

jemu – (ja) lubujom
jemasz – (ty) lubujoš
jema – (wón/wóna) lubujo
jemamy – (my) lubujomy
jemacie – (wy) lubujośo
jemą – (wóni) lubuju

Nejmjeńše tempusy maju specialne formy:

jemar – lubowaś
jemu – (ja) lubujom
jemawa – (ja) jo lubował
jemie – (ja) som lubował(a)
joru jemar – (ja) budu lubowaś
jemaru – (ja) budu lubować
jemarsi – (ja) bych lubował(a)
jem – lubuj!
jemęć – lubujucy
jematy – lubowany

Lisćina słowow[wobźěłaś]

Słowowa lisćina Wenedyka, publikowana w interneśe, ma wěcej ako 4000 słowow. Toś ta tabela 30 słowow pokaza kak Wenedyk wupada pśirownujucy z drugimi Romaniskimi rěcami:

Źaseś Romanskich rěcow pśirownujucy
Serbski Łatyński Portugalsce Špański Francojski Italski Retoromanski Rumunski Brithenig Wenedyk
ruka brachium braço brazo bras braccio bratsch braţ breich brocz
carny nĭger negro negro noir nero nair negru nîr niegry
město cīvĭtas cidade ciudad cité città citad oraş ciwdad czytać
smjerś mŏrs morte muerte mort morte mort moarte morth mroć
pjas canis cão perro chien cane chaun câine can kań
wucho auris orelha oreja oreille orecchio ureglia ureche origl urzykła
jajo ovum ovo huevo œuf uovo ov ou ew ów
woko ŏcŭlus olho ojo œil occhio egl ochi ogl okieł
nan pater pai padre père padre bab tată padr poterz
wogeń ignis, fŏcus fogo fuego feu fuoco fieu foc ffog fok
ryba pĭscis peixe pez, pescado poisson pesce pesch peşte pisc pieszcz
noga pĕs pie pied piede pe picior pedd piedź
pśijaśel amīcus amigo amigo ami amico ami prieten, amic efig omik
zeleny vĭrĭdis verde verde vert verde verd verde gwirdd wierdzi
kóń ĕquus, cabăllus cavalo caballo cheval cavallo chaval cal cafall kawał
ja ĕgo eu yo je io jau eu eo jo
kupa īnsŭla ilha isla île isola insla insulă ysl izła
rěc, jězyk lĭngua língua lengua langue lingua linguatg, lieunga limbă llinghedig, llingw lęgwa
žywjenje vīta vida vida vie vita vita viaţă gwid wita
mloko lac leite leche lait latte latg lapte llaeth łoc
nōmen nome nombre nom nome num nume nôn numię
noc nŏx noite noche nuit notte notg noapte noeth noc
stary vĕtus velho viejo vieux vecchio vegl vechi gwegl wiekły
šula schŏla escola escuela école scuola scola şcoală yscol szkoła
njebo caelum céu cielo ciel cielo tschiel cer cel czał
gwězda stēlla estrela estrella étoile stella staila stea ystuil ścioła
zub dĕns dente diente dent dente dent dinte dent dzięć
głos vōx voz voz voix voce vusch voce gwg wucz
wóda aqua água agua eau acqua aua apă ag jekwa
wětš vĕntus vento viento vent vento vent vînt gwent więt

Pśikład (Wóścenas)[wobźěłaś]

Potrze nostry, kwały jesz en czałór, sąciewkaty si twej numię.
Owień twej rzeń.
Foca si twa włątać, komód en czału szyk i sur cierze.
Da nów odzej nostry pań kocidzany.
I dziemieć nów nostrze dziewta, komód i nu dziemiećmy swór dziewtorzór.
I nie endycz nosz en ciętaceń, uta liwra nosz dzie mału.
Nąk twie są rzeń i pociestać i głurza, o siąprz. Amen.

Žrědła[wobźěłaś]

Eksterne wótkaze[wobźěłaś]