Wótšyrjenje

Wótšyrjenje (nimski Abweitung, eng. departure) pomjenjujo dłujkosć wobłuka šyrinowego krejza mjazy dwěma dypkoma togo samskego šyrinowego krejza geografiskeje šyriny $\,\phi$ na pówjerchu zemje. Wótšyrjenje jo (za $\,\phi$ njerowno 0°) wětše ako ortodroma (nejkrotša zdalonosć mjazy woběma dypkoma). (Pla $\,\phi$ = 0°, pótakem na ekwatorje, wótpowědujo wótšyrjenje nejkrotšej zdalonosći, dokulaž ekwator ako jadnucki šyrinowy krejz jo wjeliki krejz a wótšyrjenje pótakem jo ortodroma).

W nawtice jo wótšyrjenje pótakem kateta w kursowem tśirožku, kótaraž pada z paralelnym krejzom na jadno.

Cesto teke wobgranicujo se definicija wótšyrjenja na wótstawk pósporomje šyrinowego krejza mjazy dwěma meridianoma, kótarejž stej dokradnje 1° jaden wót drugego zdalonej.

Gódnoty

W zmysle wótstawka 1° mjazy šyrinowymi krejzami jo wótšyrjenje na ekwatorje 111,319491 km (z wjelikeju połwósu z WGS84 licone). K polam se wótšyrjenje pomjeńšujo, na poloma jo wóno nul.

Wótšyrjenje dlininy (pó Besselu)

Šyrina [°]	1° [km]	1′ [m]	1″ [m]
0	111,307	1855	30,9
10	109,627	1827	30,5
20	104,635	1744	29,1
30	96,475	1608	26,8
40	85,384	1423	23,7
45	78,837	1314	21,9
50	71,687	1195	19,9
60	55,736	929	15,5
70	38,182	636	10,6
80	19,391	323	5,4
90	0,000	0	0

Geografiske koordinaty dokradne na sekundy su pótakem w srjejźnej Europje (na něźi 49° šyriny) w dłujkosći na 20 metrow, w šyrokosći pśecej na 30 metrow dokradne (dlininowe krejze, źož se šyrina licy, su pśecej wjelike krejze, w šyrinje jo to jano ekwator, pla 0° šyriny). Pozicija dokradna na metry trjeba pótakem nanejmjenjej druge komowe městno decimalnych sekundow.

Powšykne woblicenje za kulowatu zemju

Dypk A ma koordinaty ($\,\phi ,\lambda _{A}$),
dypk B ma koordinaty ($\,\phi ,\lambda _{B}$).
K směroju pódwjacor jo $\,\lambda$ pozitiwny, k směroju pódzajtšo negatiwny; $\,\phi$ jo pozitiwny za šyriny pódpołnocneje hemisfery a negatiwny na pódpołdnjowej połkuli.

Pótom płaśi:
$W{\acute {o}}t{\check {s}}yrjenje=U\cdot {\frac {\lambda _{B}-\lambda _{A}}{360}}$,

pśi comž U wopisujo wobměru šyrinowego krejza $\,\phi$, kótaraž slědujo z:

$U=2\cdot \pi \cdot radius\ zemje\cdot \cos \phi$

Zjadnorjone, za woblicenje wótstawka mjazy dwěma meridianoma slědujo:

$W{\acute {o}}t{\check {s}}yrjenje={\frac {wobm{\check {e}}ra\ zemje}{360}}\cdot cos(\phi )$

Woblicenje za zemju ako referencny elipsoid

Za dokradnjejše woblicenje wužywa se město wobměry zemje wótpowědujuca gódnota wužytego referencnego elipsoida:

$W{\acute {o}}t{\check {s}}yrjenje=N(\phi )\cdot cos(\phi )\cdot \delta \lambda$

z $N(\phi )$ ako radius prěcneje kśiwosći wótpowědneje geografiskeje šyriny $\phi$ a $\delta \lambda$ ako diferenca geografiskich dlininow celowego a wuchadnego městna.