Tuvalu

Z Wikipedije
Źi na bok: Nawigacija, Pytaś
Tuvalu
Coat of arms of Tuvalu.svg Flag of Tuvalu.svg
geografiske połoženje:

Tuvalu on the globe (small islands magnified) (Polynesia centered).svg

wuzwólone gronko:

Tuvalu mo te Atua
(Wósym kupow za wšegomócnego Boga)

zakładne daty:
mě swójske Fakavae Aliki-Malo i Tuvalu
stolica Funafuti
płoń 26 km²
wobydlarstwo 10.000 (2010)
gustosć zasedlenja 390/km²
forma kněžarstwa parlamentariska monarchija
głowny reprezentant stata: kralowka Hilžbjeta II.
(zastupowana pśez guwernera Iakoba Italeli)
šef kněžarstwa: Enele Sopoaga
oficielna rěc: tuvalušćina, engelšćina
narodna hymna: Tuvalu mo te Atua
casowa cona: UTC +12
znamje za wósobowe awta: TUV
njewótwisnosć: 1. oktobra 1978
internetowa domena: .tv
telefonowe pśedwólenje: + 688
kórta:
Karte Tuvalus.png
Wobźěłaś
p  d  w
Information icon.svg

Tuvalu jo mały kupowy stat w Śichem oceanje. Wón bu w lěśe 1978 njewótwisny wót Zjadnośonego kralojstwa, wóstanjo pak až do źinsajšnego z cłonkom Commonwealtha. Z něźi 10.000 wobydlarjami a pśestrěnju wót jano 26 km² jo Tuvalu tśeśi nejmjeńšy stat na swěśe nastupajucy wobydlarstwo a stwórty nejmjeńšy pó pśestrěni. Až do njewótwisnosći se jo gronił teritorij Ellice Islands.

Mě kraja wóznamjenijo „wósym kupow“, dokulaž jo było až k wobsedlenju nejwěcej pódpołdnjoweje kupy Niulakita w lěśe 1949 jano wósym wobsedlonych.

Geografija[wobźěłaś]

Pśibrjog w Funafutiju

Archipel namaka se w krotkowjacornem źělu Pacifika na pódzajtšo Papua-Neuguinea a na pódpołnoc Nowoseelandskeje. W dalšej wokolinje laže kupowy staty Salomonow, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis a Futuna, Fidži a Vanuatu.

Nejwušy dypk kupow lažy jano pěś metrow nad mórskeju głaźinu, tak až jo Tuvalu pówažnje wogrozony wót změny klimy a pówódnjowanja pśez mórjo. Dla togo planujo tuvaluske kněžarstwo dłujkodobnje ewakuěrowanje wobydlarstwa do Awstralskeje abo Nowoseelandskeje.

Na kupach kněžy góruca tropiska klima z pśerěznej temperaturu wót 30 °C.

Stolica jo centralny atol Funafuti, źož jo połojca wobydlarstwa žywa, a sedło kněžarstwo na tom atolu lažeca wjas Vaiaku.

Stawizny[wobźěłaś]

Tuvaluske kupy su wót něźi 2000 lět wobsedlone. Prědny europski nadejźaŕ, kótaryž jo w lěśe 1568 na kupy dojšeł, był Španijaŕ Alvaro de Mendaña de Neyra. Akle 1861 jo zachopił se pókśesćijańšćenje wobydlarjow z pśijězdom prědnego britiskego misionarja. Južo 16 lět pózdźej su dojšli kupy w lěśe 1877 pód britiske zastojnistwo a wót 1915 byli zgromadnje ze susednymi Gilbertowymi kupami – źinsajšnym Kiribatijom – oficielnje britiska kolonija.

W lěśe 1974 su rozsuźili se wobydlarje za wótźělenje wót Gilbertowych kupow a njewótwisnosć ako pśidatny stat. Wót lěta 2000 jo Tuvalu ze cłonkom Zjadnośonych narodow.

Tuvalu njejo w žednom wójarskem zwězku organizěrowany, daniž ma swójske wójsko.

Góspodarstwo[wobźěłaś]

Głownej góspodarskej gałuzy stej rolnikarstwo a rybarstwo. Głowne rolnikarske produkty su kokosowe wórjechy, banany a taro. Nejwažnjejšej eksportowej produkta stej kopra (kokosowe měso) a listowe znamki. Teke pśedawanje pšawow na internetowych domenach .tv, kótarež su wósebnje pla telewizijnych sćelakow wjelgin woblubowane, jo měł w 2000tych lětach wěsty góspodarski wuznam.

Infrastruktura[wobźěłaś]

Wót lěta 2002 ma Tuvalu cełkownje wósym kilometrow asfaltěrowaneje drogi a z tym nejkrotšu nadroznu seś na swěśe. Wót lětanišća we Funafuti dawa liniju do Fidžija. Wobchad mjaz kupami pśewjeźo se z pśewóznymi cołnami.

Wótkaza[wobźěłaś]

 Commons: Tuvalu – Zběrka wobrazow, widejow a audio-datajow