Siddhartha Gautama

Z Wikipedije

Póstawa Buddhy z 1. lětstotka

Siddhartha Gautama (sanskrit, सिद्धार्थ गौतम, Siddhārtha Gautama) (* 563 do Chr. w Lumbini; † 483 do Chr.) jo ako Buddha wucył Dharmu (pówucba) a jo se stał togodla załožaŕ buddhizma. Jogo smjertne lěto 483 do Chr. jo dłujko płaśeło ako nejstarše, wěsće datěrowane tšojenje indiskich stawiznow, což pak se źinsa mócnje wobcwiblujo. Historikarje z togo wuchaduju, až jo něźi lětstotk pózdźej wumarł.

[wobźěłaś] Mě

Siddhartha jo było spócetne mě, kótarež stej jogo starjejšej jomu dałej. Wóno wóznamjenijo „ten, kenž jo (swój) cil dojśpił“. Siddhartha Gautama jo sanskritowa forma mjenja. W Pali, w rěcy nejstaršych tekstow buddhizma, zni wón Siddhattha Gotama. Mě Gotama resp. Gautama jo wón pśiwzeł akle pózdźej, ako jo był asket. Z tym jo se na jadnom boce póśěgnuł na stary brahmanski rod a zrownju jo se wót bogow wótwobrośił, aby ze swójskich mócow namakał drogu, na kótarejž se wubytśijo.

Pódla pomjenjowanja ako Buddha (pó słowje: wócuśony ) su se Siddharśe Gautamje teke druge cesne mjenja pósćili, mjazy nimi Tathagata (sanskrit, तथागत, tathāgata, "ten, kenž jo se tak tam dostał") a Shakyamuni (sanskrit, शाक्यमुनि, śākyamuni, "mudry z roda Shakya").

[wobźěłaś] Žywjenje

Rozpšawy wó žywjenju Siddharthy su se gromaźili akle pó jogo smjerśi wót cłonkow Sanghi, zgromaźeństwa Dharma-praktikujucych, a su se dłujko jano wustnje dalej dawali.

Slědujucy tekst pódawa tradicionelne powědanja wó žywjenju Siddharthy:

563 do Chr. jo se naroźił kralowskej familiji w pódpołnocnej Indiskej w Lumbini syn, Siddhartha. Wiźaŕ jo nanoju wěšćił, až buźo jogo syn pak wjeliki kral pak wjeliki swěty. Aby syn se stał kral, njejo nan jogo dał kubłaś w nabóžninje a njejo dopušćał, až syn górje wiźi. Južo ako góle jo Siddhartha był pśeze wšu měru mudry a wobdarjony. Ze 16 lětami jo se z princesnu Yasodharu wóženił. Stej bydliłej w kšasnem palasće, źož jima materielnje njejo nic felowało.

Siddharthu pak to njejo napołniło daniž spokojało. Toś jo se pušćił ze 29 lětami pó póroźe jadnučkego syna Rahule na krotke drogowanja. Na nich jo zmakał starca, chórego a asketa a jo wuglědał tłajecego wumarlika. Siddhartha jo spóznał, až su chóroba, starstwo, górje a smjerś kšuśe ze žywjenim splěśone. Bogatstwo a derjeměśe toś tym njewótpomagatej.

Tak jo se rozsuźił namakaś wudrogu z górja a śerpjenja. Wón jo wopušćił familiju a bźezstarosne žywjenje w palasće. 6 lět jo był žywy w kšutej askezy, tak až jo wumrěł pśisamem z głodom. Wótegrona a nutśikowny měr pak njejo namakał. Toś jo se wótobrośił wót tradicionelnych nabožninow a metodow swójogo casa, až by nastupił swójsku drogu.

Ako 35-lětny jo sejźeł raz dłymoko zanurjony pód figowcom. A jo se rozbytśił. Jo se wulichował wót gramoty, póžedanjow a njewědy. Wót toś togo wokognuśa jo był Buddha, „ten, kótarež jo wócuśeł“. 45 lět dłujko jo něnto lud rozwucował wó dobrych pócynkach, meditaciji a mudrosći. Jo jich wucył „srjejźnu drogu“: žywjenje mjazy luksusom a askezu. Droga, kótaraž wejźo do „wócuśenja“, kśesćijan by gronił do raja.