Šach

Z Wikipedije
Źi na bok: Nawigacija, Pytaś
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Zakładna pozicija

Šach jo klasiske delkowe graśe za dwa grajarja. Grajo se na šachowej delce (šachownica), kótaraž se do 8 × 8 běłych a carnych pólow źěli. Wobej grajarja (běły a carny) matej na zachopjeńku 16 figurow - dwa torma, dwa kónika, dwa běgarja, jadnu damu, jadnogo krala a wósymjo burikow.

Pšawidła graśa[wobźěłaś]

Figury[wobźěłaś]

Kral[wobźěłaś]

Kral jo nejwažniša figura, bźez njej njejźo graś.

Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Kral móžo śěgnuś jano wo jadno polo w kuždem směrje.

Dama[wobźěłaś]

Dama jo druga nejwažniša figura. Wóna jo za 10 burikow.

Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Dame móžo śěgnuś tak dłujko polow daloko ako co w kuždem směrje.

Torm[wobźěłaś]

Torm jo tśeša nejwažniša figura. Wón jo za 5 burikow.


Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Torm móžo śěgnuś tak dłujko polow daloko ako co w rownem směrje.

Běgaŕ[wobźěłaś]

Běgaŕ jo za tśi buriky. Běgaŕ jo lěpšy we wótewrěnych pozicijach.


Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Běgaŕ móžo śěgnuś tak dłujko polow daloko ako co w diagonalnem směrje.

Kónik[wobźěłaś]

Kónik jo za tśi buriky. Kónik jo lěpšy we zacynjonych pozicijach.


Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Móžnosći kak móžo kónik śěgnuś.

Burik[wobźěłaś]

Na zachopjeńku źo burik wo jadno abo dwě poli. Pón jano wo jadno polo. Burik bjerjo diagonalnje jano wo jadno polo. Gaž pśijźo na kóńc šachownice, wón se móžo wuměniś za damu, torm, běgarja abo kónika.

Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Móžnosći kak móžo burik śěgnuś.
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Burik bjerjo diagonalnje jano wo jadno polo. Móžo torm abo kónika wześ.
Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
En passant: Za tym ako carny burik jo dwojaki śěg z pola c7 na polo c5 scynił a wón jo šeł pśez wobgrozone polo c6, móžo běły burik na c6 se stajiś a carnego burika z pola c5 wześ.

Notacija[wobźěłaś]

Algebraiska notacija
  • Dolnoserbski: K = Kral, D = Dama, T = Torm, B = Běgaŕ, S = Kónik(Skokaŕ), Burik njama pismik.
  • Górnoserbski: K = Kral, D = Dama, W = Wěža, B = Běhar, S = Konik(Skakar), Burik.
  • Nimski: K = König, D = Dame, T = Turm, L = Läufer, S = Springer
  • Mjazynarodnje: K = Kral (King), Q = Dama (Queen), R = Torm (Rook), B = Běgaŕ (Bishop), N =Kónik (Knight).
  • Rusojski: Кр(Kr) = король (♔),Ф(F) = ферзь (♕),Л(L) = две ладьи (♖),С(S) = два слона (♗),К = два коня (♘) и восемь пешек (♙)


  • Normalny śěg:„−“
  • Gaž figura bjerjo:„x“
  • Šach:„+“
  • Dwojošach:„++“
  • Mat:„+++“, "‡" abo „#“
  • Mała rošada:„0–0“
  • Wjelika rošada:„0-0-0“

Dłujka[wobźěłaś]

Pśikłady:

  • Kf1-f2
  • Dd8-a5+
  • Te1xe8+
  • Td8-d1+++
  • Ta1-d1
  • Bf1-c4
  • Sb8-d7
  • e2-e4
  • e7-e8D
  • a4xb5
  • 0–0
  • 0-0-0

Krotka[wobźěłaś]

Pśikłady:

  • K-f2
  • D-a5+
  • Txe8+
  • T-d1+++
  • Ta-d1 (pśikład gaž mógu dwě figurje na samske městno,napśikład buźo drugi torm na f1)
  • B-c4
  • Sb-d7 (pśikład gaž mógu dwě figurje na samske městno,napśikład buźo drugi kónik-skokaŕ na f6 )
  • e4
  • e8D
  • axb5
  • 0–0
  • 0-0-0

Mat[wobźěłaś]

"mat šaparja"

Mat jo, gaž pśeśiwnik ma šach a daniž njamóžo daś pśed krala žednu figuru daniž graś z kralom. To jo kóńc partyje. Chto jo dał mat, ten jo dobył. Kóńc partyje móžo byś teke remiza. Gaž nichten njejo dobył.

Chess zhor 22.png
Chess zver 22.png a8 b8 c8 d8 e8 f8 g8 h8 Chess zver 22.png
a7 b7 c7 d7 e7 f7 g7 h7
a6 b6 c6 d6 e6 f6 g6 h6
a5 b5 c5 d5 e5 f5 g5 h5
a4 b4 c4 d4 e4 f4 g4 h4
a3 b3 c3 d3 e3 f3 g3 h3
a2 b2 c2 d2 e2 f2 g2 h2
a1 b1 c1 d1 e1 f1 g1 h1
Chess zhor 22.png
Pśikład matu - mat błazanow

Žrědła[wobźěłaś]

  • Nimska wikipedija
  • Česka wikipedija
  • Grajom šach za klub 30 lět