Arnošt Muka: Rozdźěl mjazy wersijami

Zur Navigation springen Zur Suche springen
4.991 bytow pśidane ,  pśed 12 lětami
žedne zespominanje wobźěłanja
(Kategorija:Roź. 1854)
DrProf. dr. '''Arnošt Muka''', (nimski: Ernst Mucke) jo(* był10.03.1854 gymnazialnywe profesor,Wjelikem dr.Wósyku; phil† 10.,10.1932 rěcywědnik,w ludowědnik[[Budyšyn|Budyšynje]]) ajo organizatorbył serbskegocentralna narodnegopóstawa serbskego kulturnego žywjenja w casu wokoło wótměny. Wón jo sesebje naroźiłdobył 10.sorabistiku internacionalne 3pśipóznaśe. 1854Jo webył Wjelikemserbski Wósykuspisowaśel, /gymnazialny Großprofesor, Hänchenrěcywědnik, (Biskopicy)ludowědnik, aorganizator joserbskego wumrěłnarodnego 10.kulturnego 10.žywjenja 1932a wzałožaŕ [[Budyšyn|Budyšynje]]serbskego muzeuma.
 
== Žywjenje ==
----
 
Arnošt Muka jo se naroźił na 10.03.1854 w Górnej Łužycy we jsy Wulki Wosk pśi Biskupicach. Wón jo był syn Jurija Muki (1824-1875) a maśerje Marije Muki (1832-1894). Wót 1866 do 1874 jo wuknuł na gymnaziumje w Budyšynje. 1869 jo zastupił do serbskego gymnazialnego towaristwa "Societas Slavica Budissinensis". Tam jo organizěrował wulět do Błotow. Z tym Muka jo se z Dolneju Łužycu wopoznał. How wón jo słyšał k prědnemu razoju [[dolnoserbšćina|dolnoserbsku]] rěc a dolnoserbske spiwy. Jo wiźeł teke drastwy Dolnych Serbow a płonu pěskowatu krajinu. Jo se zmakał z pśijaznymi luźami w Dolnej Łužycy. Na to wón jo nawuknuł rěc Dolnych Serbow. W lěśe 1874 jo kóńcył gymnazialne kubłanje.
Ako syn kublarja jo był wót 1866 do 1874 na gymnaziumje w Budyšynje. Pó studiumje [[teologija|teologije]], [[klasiske rěcy|klasiskich rěcow]] a [[slawistika|slawistiki]] w [[Lipsk|Lipsku]] wót 1874 do 1879 a promociji w lěśe 1878 jo Muka jadno lěto ako pomocny ceptaŕ na gymaziumje w [[Žytawa|Žytawje]] źěłał. Pótom jo był tśi lěta dłujko prowizoriski wušy ceptaŕ na gymnaziumje w Budyšynje. Wót 1883 do 1887 jo wuwucował ako wušy ceptaŕ na gymnaziumje w [[Kamjenica|Kamjenicy]] a 1887 do 1916 w [[Freiberg|Freibergu]]. Tam jo był wót 1911 konrektor a wót 1913 studijny raźc. W lěśe 1916 jo šeł na wuměńk a lěto pózdźej jo se wrośił do Budyšyna.
 
Wót 1874 do 1879 jo studěrował teologiju, filologiju a slawistiku w [[Lipsk|Lipsku]]. 1875 jo załožył z Jakubom Bartom-Ćišinskim serbske studentske zmakanje "Schadźowanka" a literarne - kulturne zmakanje młodych Serbow "Lipa Serbska". Wónej stej wjadłej "Młodoserbske gibanje". Wónej stej paliłej teke narodne wědobnje Serbow pśez srědki wuměłstwa, kultury, literatury a wědomnosći. Mimo togo Muka jo zběrał dolnoserbske słowa, ludowe pěsni, pśisłowa a powěsći. Pśisamem wšykne wjelike prozniny jo pśedrogował serbske strony. Nazgromaźony material jo se głownje w serbskem wědmnostnem casopisu "Časopis Maćicy Serbskeje" wózjawił. Wót lěta 1878 jo Muka jadno lěto ako pomocny ceptaŕ na gymaziumje w Žytawje źěłał. 1879 jo złožył wuše wucabnikojske pśespytowanje. Muka jo był aktiwny w serbskem lajskem źiwadłowem gibanju a stwóriśel edicije "Prěnja serbska dźiwadłowa zběrka", kenž jo wót 1880 do 1923 wudał. Wót lěta 1879 jo źěłał ako wušy gymnazialny wucabnik na Budyskem gymnaziumje. Rownocasnje Muka jo pśistupił zjadnośeństwoju "Budyska bjesada", w kótaremž jo serbske – patriotiske zaměry slěźił. 1883 Muka jo do Chemnitza pśesajźił. Tam jo pśebył až do 1887 a pótom won jo wucył na gymnaziumje Albertinum w Freibergu. Zaprědka jo źěłał ako wucabnik a pótom jo był wót 1911 konrektor a wót 1913 studijny raźc. W lěśe 1916 jo šeł na wuměńk a lěto pózdźej jo se wrośił do Budyšyna. Muka jo póznał Mina Witkojc (1893-1975). Wón jo był wjelgin zajmowany na Minu Witkojc. Pśez wšake pósrědnjenja pśez politikarja Arnošta Barta (1870-1956) bywa Mina Witkojc 1922 priwatna wuknica a wuknjo serbsku rěc cytaś a pisaś. Wóna jo bywała wjelika spisowaśelka a to jo była wjelicka zasłužba Muki. Arnošt Muka jo zemrěł na 10.10.1932 w Budyšynje
 
== Statkowanje ==
----
 
Arnošt Muka jo nejwuznamnjejšy sorabist staršeje generacije a jo był wjelebócny spěchowaŕ serbstwa. Dłujke lěta jo był funkcionaŕ [[Maćica Serbska|Maćice Serbskeje]], wót 1904 cesny cłonk a wót 1922 jeje cesny pśedsedaŕ. Wót 1880 jo był teke cłonk Maśice Serbskeje. W lětach wót 1882 do 1907 jo źěłał ako redaktor "Łužice" a wót 1894 do 1932 ako redaktor "[[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisa Maćicy Serbskeje]]". Pó smjerśi [[Smoler|Smolerja]] a [[Hórnik|Hórnika]] jo Muka był nacolna wósobina [[narodne gibanje|narodnego gibanja]] a jo zastupował pozicije antiimperialistiskeje demokratije. Pśez cełe žywjenje jo wón we wukraju pjenjeze zběrał za zaměry Serbow. Głownje źěkowane jogo pomocy jo se [[Serbski dom|Serbski dom]] natwarił a 1904 wótewrěł. Dalšny statk Muki jo zarědowanje serbskeje etnografiskeje wustajeńce w [[Drježdźany|Drježdźanach]] 1896, ako jo zjawnje dokumentowała eksistencu Serbow a jo wugranjała wólu Serbow swóju kulturu a rěc zdźaržaś w casu antiserbskeje šćuwańce w imperialistiskej [[Nimska|Nimskej]]. JejePrědny tematiskiwětšy rezultat Mukowego zběrańskego a ideologiskislězeńskego pśedchadnikźěła jo byłabyło wózjawjenje "StatistikaStatistki Serbow" (ČMSz nadrobneju etnografiskeju kartu w lětach 1884-86),1886 w kótarejž"Časopisu Maćicy Serbskeje". W toś tej statistice jo Muka njejowšykne janoserbske zběrałwósady Dolneje a Górneje licbyŁužyce serbskegodokradnje wobydlarstwawopisał, ale teke stawizny namócneje germanizacije a woboranja serbstwa w jadnotliwych jsach. Toś tym antiimperialistiskim wótmyslenjam su teke słužyli jogo [[onomastika|onomastiske]] slěźenja, wjele studijow wó městnostnych, stroninych a wósobowych mjenjow w serbskich stronach abo w južo [[germanizacija|germanizowanych]], něga serbskich, regionach. Wažne źěła togo wobłuka su: "Serbske městnostne mjena a jich wuznam" (Slavia Occidentalis 1923-26); "Bausteine zur Heimatkunde des Kreises Luckau" (Luckau 1918); "Serbske ležownostne mjena a jich woznam" Slavia Occidentalis 1927, 1929); "Přinoški k stawiznam přeněmčenych stron Delnjeje Łužicy" (CMS 1911). MimoAko togojo w lěśe 1886 "Towaristwo wjercha Jabłonowskego" w Lipsku wupisał wuběźowanje wó spisanje dolnoserbskeje gramatiki w pśirownowanju z górnoserbskeju, stej Mjertyn Moń, kenž jo pochadał z Turnowa a jo tencas był wucabnik na realnem gymnaziumje w Eislebenje, a Arnošt Muka napisałswójo źěło wo toś tej temje zapódałej. Wót Muki pśedpołožone źěło jo se dnja 4. apryla 1887 z mytom wuznamjeniło. Styri lěta pózdźej jo pón samske towaristwo źěło ako [[dolnoserbšćina|dolnoserbsku]] gramatiku pód nadpismom "Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch-wendischen) Sprache" wudało (Leipzig616 1891bokow). TowaristwoGramatika JabłonowskegoMuki joglěda pśizwóliłona tejtegdejšy gramaticenałog 1887 mytorěcy a jo sehistoriske zawězało ju w swójom nakładnistwje wudaśorientěrowanje. Mukowa gramatikaTogodla jo historiskiměła orientěrowanato ateke glědawjelicki wliw na tegdejšypisanu stawdolnoserbsku rěcyrěcu. TogodlaPak jogramatika njejo měła tekejano wuznamwliw zana [[kodifikacija|kodifikaciju]]górnoserbsku pisnejerěc, dolnoserbšćiny. W njej seale teke [[górnoserbšćina|górnoserbšćina]] a druge [[słowjańske rěcy|słowjańske rěcy]] wobglěduju. Wjerašk rěcywědnegowědomnostnego statkowanjaźěła Arnošta Muki jo jogopak dolnoserbskibył słownikwjeliki tśizwězkowy "Słownik dolnoserbskeje rěcy a jeje narěcow", kótaryž jo wujšseł w lětach 1911 do 1928. W njom jo bogaty a wobšyrny słowoskład zdźaržany, syntaksa a frazeologija stej wobjadnanej a hyšći k tomu jo w njom wjelika encyklopedija [[Dolne Serby|Dolnych Serbow]]. Muka jo teke był etnograf a folklorist, jo wudawał ludowe pěsnje a pśisłowa, jo pśedstajał socialne struktury wobydlarstwa jadnotliwych jsow a jo pódał wuznamne fakty za ludowědne slěźenja. Wón jo wózjawił cełu mań studijow wó staršych rěcnych pomnikach a jo edicije takich pomnikow pśigótował. Wón jo napisał nastawki wó jadnotliwych zjawjenjach tegdejšeje serbšćiny a tež wobšyrne studije wó [[drjewjanopołobšćina|drjewjanopołobšćinje]] a klasiskich rěcach. Za jogo statkowanja su Muku wšakorake akademije a wědomnostne towaristwa ako cłonka pśiwzeli a su jomu rědy a myta pósćili.
 
==Wuznamjenjenja==
----
 
Arnošt Muka jo dostał St.-Sava (1893), ruski Sankt-Stanislaus (1900), Danilo-rěd (1906), ruski St.-Annenine-rěd (1914) a saksojske Albrechtowe (1916). W Chóśebuzu jo droga "Ernst-Mucke-Straße" pó njom se pomjenjowała a w Budyšynje jo droga "Doktor-Ernst-Mucke-Straße" pó Muce se pomjenjowała.
 
==Twórby==
----
 
• De dialectis Stesichori, Ibyci, Simonidis, Bacchylidis aliorumque poetarum choricorum cum Pindarica comparatis. disertacija, uniwersita Lipsk, 1879
• Statistika łužiskich Serbow. sebjenakładnistwo, Budyšin 1884–1886; 5. nakładow mjazy nadpismom Serbski zemjepisny słowničk. Budyšinje 1927; nowy śišć: Domowina-nakładnistwo, Budyšyn 1979
• Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch-wendischen) Sprache. Mit besonderer Berücksichtigung der Grenzdialecte und des Obersorbischen. Hirzel, Lipsk 1891; zasejwuśišć: centralny antikwariat nimskeje demokratiskeje republiki, Lipsk 1965
• Wörterbuch der nieder-wendischen Sprache und ihrer Dialekte.
o zwězk 1: A–N. nakładnistwo ruškeje a češkeje akademije wědomnosćow, St. Petersburg 1911–1915, Prag 1926; nowy śišć: Domowina-nakładnistwo, Budyšyn 2008, ISBN 978-3-7420-2091-8
o zwězk 2: O–Ź. nakładnistwo českeje akademije za wědomnosću a wuměłstwo, Prag 1928; nowy śišć: Domowina-nakładnistwo, Budyšyn 2008, ISBN 978-3-7420-2092-5
o zwězk 3: Familiennamen, Ortsnamen, Flurnamen, Nachträge. nakładnistwo českeje akademije za wědomnosću a wuměłstwo, Prag 1928; nowy śišć: Domowina-nakładnistwo, Budyšyn 2008, ISBN 978-3-7420-2093-2
• Bausteine zur Heimatkunde des Luckauer Kreises. wokrejsne wuzamknjenje, Łukow 1918
• Sérbsko-němski a němsko-serbski Přiručny-Słownik. Schmaler, Budyšyn 1920
• Ernst Eichler (wudawaŕ): Abhandlungen und Beiträge zur sorbischen Namenkunde (1881–1929) (=slawistiske slěźenja, zwězk 45). Böhlau, Köln und Wien 1984, ISBN 3-412-08483-2
 
==Glědaj teke==
----
 
• Mina Witkojc
• Jurij Koch
• Jakub Bart-Ćišinski
 
==Žrědła==
----
 
• http://de.wikipedia.org/wiki/Arno%C5%A1t_Muka
Arnošt Muka jo nejwuznamnjejšy sorabist staršeje generacije a jo był wjelebócny spěchowaŕ serbstwa. Dłujke lěta jo był funkcionaŕ [[Maćica Serbska|Maćice Serbskeje]], wót 1904 cesny cłonk a wót 1922 jeje cesny pśedsedaŕ. Wót 1880 jo był teke cłonk Maśice Serbskeje. W lětach wót 1882 do 1907 jo źěłał ako redaktor "Łužice" a wót 1894 do 1932 ako redaktor "[[Časopis Maćicy Serbskeje|Časopisa Maćicy Serbskeje]]". Pó smjerśi [[Smoler|Smolerja]] a [[Hórnik|Hórnika]] jo Muka był nacolna wósobina [[narodne gibanje|narodnego gibanja]] a jo zastupował pozicije antiimperialistiskeje demokratije. Pśez cełe žywjenje jo wón we wukraju pjenjeze zběrał za zaměry Serbow. Głownje źěkowane jogo pomocy jo se [[Serbski dom|Serbski dom]] natwarił a 1904 wótewrěł. Dalšny statk Muki jo zarědowanje serbskeje etnografiskeje wustajeńce w [[Drježdźany|Drježdźanach]] 1896, ako jo zjawnje dokumentowała eksistencu Serbow a jo wugranjała wólu Serbow swóju kulturu a rěc zdźaržaś w casu antiserbskeje šćuwańce w imperialistiskej [[Nimska|Nimskej]]. Jeje tematiski a ideologiski pśedchadnik jo była "Statistika Serbow" (ČMS 1884-86), w kótarejž Muka njejo jano zběrał licby serbskego wobydlarstwa, ale teke stawizny namócneje germanizacije a woboranja serbstwa w jadnotliwych jsach. Toś tym antiimperialistiskim wótmyslenjam su teke słužyli jogo [[onomastika|onomastiske]] slěźenja, wjele studijow wó městnostnych, stroninych a wósobowych mjenjow w serbskich stronach abo w južo [[germanizacija|germanizowanych]], něga serbskich, regionach. Wažne źěła togo wobłuka su: "Serbske městnostne mjena a jich wuznam" (Slavia Occidentalis 1923-26); "Bausteine zur Heimatkunde des Kreises Luckau" (Luckau 1918); "Serbske ležownostne mjena a jich woznam" Slavia Occidentalis 1927, 1929); "Přinoški k stawiznam přeněmčenych stron Delnjeje Łužicy" (CMS 1911). Mimo togo jo Muka napisał [[dolnoserbšćina|dolnoserbsku]] gramatiku "Historische und vergleichende Laut- und Formenlehre der niedersorbischen (niederlausitzisch-wendischen) Sprache" (Leipzig 1891). Towaristwo Jabłonowskego jo pśizwóliło tej gramatice 1887 myto a jo se zawězało ju w swójom nakładnistwje wudaś. Mukowa gramatika jo historiski orientěrowana a glěda na tegdejšy staw rěcy. Togodla jo měła teke wuznam za [[kodifikacija|kodifikaciju]] pisneje dolnoserbšćiny. W njej se teke [[górnoserbšćina|górnoserbšćina]] a druge [[słowjańske rěcy|słowjańske rěcy]] wobglěduju. Wjerašk rěcywědnego statkowanja Muki jo jogo dolnoserbski słownik. W njom jo bogaty a wobšyrny słowoskład zdźaržany, syntaksa a frazeologija stej wobjadnanej a hyšći k tomu jo w njom wjelika encyklopedija [[Dolne Serby|Dolnych Serbow]]. Muka jo teke był etnograf a folklorist, jo wudawał ludowe pěsnje a pśisłowa, jo pśedstajał socialne struktury wobydlarstwa jadnotliwych jsow a jo pódał wuznamne fakty za ludowědne slěźenja. Wón jo wózjawił cełu mań studijow wó staršych rěcnych pomnikach a jo edicije takich pomnikow pśigótował. Wón jo napisał nastawki wó jadnotliwych zjawjenjach tegdejšeje serbšćiny a tež wobšyrne studije wó [[drjewjanopołobšćina|drjewjanopołobšćinje]] a klasiskich rěcach. Za jogo statkowanja su Muku wšakorake akademije a wědomnostne towaristwa ako cłonka pśiwzeli a su jomu rědy a myta pósćili.
• http://dsb.wikipedia.org/wiki/Arno%C5%A1t_Muka
• http://www.museum.sorben.com/muka/
• http://books.google.de/books?id=LpXAkq3-_ucC&dq=Arnost+Muka&printsec=frontcover&source=bl&ots=D8Gu8zSzes&sig=4q_mVTyj6-73WJDGrhqNvXsLNQs&hl=de&ei=t69ESqDQDJK1sgbjl9gZ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6
• http://www.lr-online.de/regionen/Cottbus;art1049,1801415
 
{{DEFAULTSORT:Muka, Arnost}}
Anonymny wužywaŕ

Nawigaciski meni