Pad (gramatika)

Pad (teke kazus) jo w gramatice fleksiska kategorija nomena (=deklinacija). Z nim pokaza nomen swóju funkciju znutśika zmysłowego zwiska sady. W morfologiji jo kazus morfologiska kategorija, kótaraž jo pśez system na sebje napśeśiwo stojecych formowych rědow wóznamjenjowany, pśi tom toś te formy póśěg pśedmjata k drugim pśedmjatam w dokładnej situaciji wrośi. Typiski njaso słowo jano jadnučke kazusowe markěrowanje, w někotarych rěcach tola eksistěruju teke słowa z dwěma a wěcej kazusowymi markěrowanjami .

Etymologija

Pomjenjowanje kazus etymologiski wót grichiskego gramatikarja Dionysios Thrax slědk źo. Wón jo nomeny ako wót werba wótpadujucy (nimski 'abfallend' ('abhängig')) wopisował a wóznamjenjował toś ten proces ako ptosis (πτῶσις) 'pad'. Pśewześe zapśimjeśa łatyńšćiny jo až źinsajšny źeń wobchowało.

Kazuse w dolnoserbšćinje

Dolnoserbšćina ma jano šesć kazusow (padow):

Kazuse w górnoserbšćinje

Górnoserbšćina ma samo sedym kazusow, dokulaž wokatiw pśidatnje eksistěrujo.

Kazuse w słowjańskich rěcach

Licba kazusow jo pó źělach rozdźělna we słowjańskich rěcach, dokulaž bulgaršćina a makedońšćina wěcej njamatej kazuse pśi nomenach, ale małe kazuse pśi pronomenach. Wše druge rěcy maju šesć abo sedym kazusow.

Prasłowjańska rěc jo sedym kazusow měła.

Pódwjacornosłowjańske a pódzajtšnosłowjańske rěcy maju rozdźěl mjazy měkeju a twardeju deklinaciju, ale w pódpołdnjosłowjańskich rěcach toś ten rozdźěl pśisamem wěcej njeeksistěrujo.

Kazuse w indoeuropskich a drugich rěcach

Indoeuropska prarěc jo znała wósym abo źewjeś kazusow:

Z togo nastawane rěcy (baltiske, słowjańske rěcy, ale teke łatyńšćina abo Stara grichišćina) su toś te dopołnje abo jano pó źělach wobchowałe (pó źělach z drugimi mjenjami). Teke nimšćina jo měła pśed 1.000 lětami hyšći instrumental.

Njeindoeuropske rěcy (na pś. finougriske) znaju pó źělach jasnje wěcej kazusow. W finšćinje su na pśikład pěśnasćo, w hungoršćinje wósymnasćo.

Tola jo pšawje śěžke daś zapśimjeśu powšyknje płaśecu definiciju. Někotare fachniki cwibluju na śim, až wón se na wše rěcy (na pś. Engelšćina abo hungoršćina) nałožowaś góźi.

Kazuse w rěcach swěśow

Kazus	woznam	přikład	rěče (přikłady)
abesiw	njepřitomnosć wót něcogo	bźez wucabnika	hungoršćina, finšćina, estnišćina
ablatiw (2)	pšec pógibowanje	pšec wót wucabnika	madźaršćina, finšćina, estnišćina, turkojšćina
ablatiw (1)	njedirektny pad	wucabnika nastupajcy	sanskrit, łatyńšćina
absolutiw	Subjekty intransitiwnych werbow; Objekty transitiwnych werbow	wucabnik resp. wucabnika	ergatiwne rěcy
adesiw	blisko pśi	pśi wucabniku	hungoršćina, finšćina, estnišćina, litawšćina (něgdy)
akuzatiw	direktny objekt	wucabnika, dub	wjele indoeuropskich rěcow, arabšćina, hungoršćina, Esperanto
allatiw abo direktiw	pśipógibanje	k wucabnikoju	baskišćina, hungoršćina, finšćina, estnišćina, litawšćina (něgdy), tibetišćina
ekwatiw	pśirownanje	kaž wucabnik	sumerišćina
datiw	směr abo adresat; njedirektny objekt	wucabnikoju	wjele indoeuropskich rěcow, hungoršćina, turkojšćina
delatiw	pšec pógibowanje dele z cogo	dele z loźe	hungoršćina
delimitatiw (lokalny genitiw)	městna pśisłušnosć	wucabnika, k wucabnikoju słušajucy	baskišćina
derivatiw	póchad	Hamburgowy wucabnik	turkojšćina
elatiw	wen pógibowanje	wen z doma	hungoršćina, finšćina, estnišćina
ergatiw	Subjekt, kótaryž transitiwny werb wuwjeźo	wucabnik (twóri dom...)	baskišćina, samoanišćina, tibetišćina, inuktitut
esiw	markěrowanje stawa	jako wučer	finšćina, estišćina, Samiske rěče
genitiw	wobsydstwo, poćah	wučerja	wjele indoeuropskich rěčow, arabšćina
ilatiw	nutś pógibowanje	do doma	hungoršćina, finšćina, estnišćina, samiske rěcy, litawšćina
inesiw	znutśika	w domu	baskišćina, hungoršćina, finšćina, estnišćina, litawšćina
instruktiw (1)	wasnja	z pomocu wucabnika	finšćina
instrumental abo instruktiw (2)	markěrowanje wužyśa	z wucabnikom	sanskrit, słowjańske rěcy, baskišćina, finšćina, hunogršćina
komitatiw	gromaźe z	z wucabnikom	baskišćina, estnišćina, hungoršćina, tibetišćina, finšćina, samiske rěcy
lokatiw	městno	na domu	Sanskrit, słowjańske rěcy, letišćina, tibetišćina, samiske rěcy, turkojšćina
nominatiw	subjekt	wucabnik	wšykne indoeuropske rěcy, arabšćina, hungoršćina, finšćina, estnišćina, samiske rěcy
oblikwus	Umfassend??	nastupajucy wucabnika	zazaki, kurmandźišćina, Stara francojšćina, engelšćina
partitiw	mnóstwo	??an Lehrern	baskišćina, finšćina, estnišćina
perlatiw	pógibowanje pśez něco	pśez dom	tocharišćina
posesiw	wobsedstwo	słušejo wucabnika	baskišćina
postpozicional	kazus pśed postpozicijami		hindi
prepozitiw	kazus pó prepozicijach		rušćina
prolatiw (1)	pógibowanje na powjerchu	pśez dom	estnišćina
prolatiw (2)	za abo město	za wucabnika	baskišćina
sublatiw	pógibowanje na něco	na łoź	hungoršćina
superesiw	pozicija na	na łoźi	hungoršćina
tendencial	zaměr pógibowanja	w zaměrje wucabnika	baskišćina
terminatiw	kóńc pógibowanja abo casa	až do wucabnika	baskišćina, estnišćina, tibetišćina
translatiw	změna stawa	k wucabnikoju	hungoršćina, finšćina, estnišćina
wokatiw	zarěčenje	(kněz) wucabnik!	sanskrit, łatyńšćina, rumunšćina, grichišćina, štokawišćina, češćina, pólšćina, ukrainšćina, iršćina, serbšćina

Glědaj teke:

Pady

W dolnoserbšćinje
nominatiw \| genitiw \| datiw \| akuzatiw \| instrumental \| lokatiw \| wokatiw¹ \|
¹ jano rědko
W drugich rěcach
abesiw \| ablatiw \| absolutiw \| adesiw \| alatiw \| delatiw \| delimatiw \| deriwatiw \| elatiw \| ergatiw \| esiw \| ilatiw \| inesiw \| instruktiw \| komitatiw \| partitiw \| sublatiw \| superesiw \| terminatiw \| translatiw \|